15-مارت كۈنى، كاربون چېگرا تەڭشەش مېخانىزمى (CBAM، يەنى ياۋروپا ئىتتىپاقى كاربون تارىفى دەپمۇ ئاتىلىدۇ) ياۋروپا ئىتتىپاقى كېڭىشى تەرىپىدىن دەسلەپكى تەستىقلاندى. بۇ لايىھە 2023-يىلى 1-يانۋاردىن باشلاپ رەسمىي يولغا قويۇلۇپ، ئۈچ يىللىق ئۆتكۈنچى مەزگىلنى بېكىتىدۇ. شۇ كۈنى، ياۋروپا كېڭىشىنىڭ ئىقتىساد ۋە پۇل-مۇئامىلە ئىشلىرى كومىتېتى يىغىنىدا (Ecofin)، ياۋروپا ئىتتىپاقىدىكى 27 دۆلەتنىڭ مالىيە مىنىستىرلىرى ياۋروپا كېڭىشىنىڭ نۆۋەتچى رەئىسلىكى فرانسىيەنىڭ كاربون تارىفى تەكلىپىنى ماقۇللىدى. بۇ، ياۋروپا ئىتتىپاقى ئەزا دۆلەتلىرىنىڭ كاربون تارىفى سىياسىتىنى يولغا قويۇشنى قوللايدىغانلىقىدىن دېرەك بېرىدۇ. كاربون تارىفى شەكلىدە كىلىمات ئۆزگىرىشىگە تاقابىل تۇرۇش ئۈچۈن دۇنيادىكى تۇنجى تەكلىپ بولۇش سۈپىتى بىلەن، كاربون چېگرا تەڭشەش مېخانىزمى دۇنيا سودىسىغا كەڭ كۆلەمدە تەسىر كۆرسىتىدۇ. بۇ يىل 7-ئايدا ياۋروپا ئىتتىپاقى كاربون تارىفى ياۋروپا كومىتېتى، ياۋروپا كېڭىشى ۋە ياۋروپا پارلامېنتى ئوتتۇرىسىدىكى ئۈچ تەرەپلىك سۆھبەت باسقۇچىغا كىرىدىغانلىقى مۆلچەرلەنمەكتە. ئەگەر بۇ ئىش ئوڭۇشلۇق بولسا، ئاخىرقى قانۇنىي تېكىست ماقۇللىنىدۇ.
«كاربون تاموژنا بېجى» ئۇقۇمى 1990-يىللاردا ئوتتۇرىغا قويۇلغاندىن بۇيان ھەقىقىي كۆلەمدە يولغا قويۇلمىغان. بەزى ئالىملارنىڭ قارىشىچە، ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ كاربون تاموژنا بېجى ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ ئىمپورت ئىجازەتنامىسىنى سېتىۋېلىش ئۈچۈن ئىشلىتىلىدىغان ئالاھىدە ئىمپورت تاموژنا بېجى ياكى ئىمپورت قىلىنغان مەھسۇلاتلارنىڭ كاربون مىقدارىغا ئېلىنىدىغان ئىچكى ئىستېمال بېجى بولۇشى مۇمكىن، بۇ ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ يېشىل يېڭى كېلىشىمىنىڭ مۇۋەپپەقىيەت قازىنىشىنىڭ ئاچقۇچى. ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ كاربون تاموژنا بېجى تەلىپىگە ئاساسەن، كاربون قويۇپ بېرىش چەكلىمىسى نىسبەتەن بوش دۆلەت ۋە رايونلاردىن ئىمپورت قىلىنغان پولات، سېمونت، ئاليۇمىن ۋە خىمىيىلىك ئوغۇتلاردىن باج ئېلىنىدۇ. بۇ مېخانىزمنىڭ ئۆتكۈنچى مەزگىلى 2023-يىلدىن 2025-يىلغىچە. ئۆتكۈنچى مەزگىلدە، مۇناسىپ ھەقلەرنى تۆلەشنىڭ ھاجىتى يوق، ئەمما ئىمپورت قىلغۇچىلار مەھسۇلات ئىمپورت مىقدارى، كاربون قويۇپ بېرىش ۋە ۋاسىتىلىك قويۇپ بېرىش، ھەمدە مەھسۇلاتلارنىڭ ئىشلەپچىقىرىلغان دۆلىتىدە تۆلىگەن كاربون قويۇپ بېرىش بىلەن مۇناسىۋەتلىك ھەقلەرنى تاپشۇرۇشى كېرەك. ئۆتكۈنچى مەزگىل ئاخىرلاشقاندىن كېيىن، ئىمپورت قىلغۇچىلار ئىمپورت قىلىنغان مەھسۇلاتلارنىڭ كاربون قويۇپ بېرىش ھەققىنى تۆلەيدۇ. ھازىر ياۋروپا ئىتتىپاقى كارخانىلاردىن مەھسۇلاتلارنىڭ كاربون ئىزى تەننەرخىنى ئۆزلىرى باھالاش، ھېسابلاش ۋە دوكلات قىلىشنى تەلەپ قىلدى. ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ كاربون تاموژنا بېجىنى يولغا قويۇش قانداق تەسىر كۆرسىتىدۇ؟ ياۋروپا ئىتتىپاقى كاربون باجىنى يولغا قويۇشتا قانداق مەسىلىلەر بار؟ بۇ ماقالىدە بۇ قىسقىچە تەھلىل قىلىنىدۇ.
بىز كاربون بازىرىنىڭ ياخشىلىنىشىنى تېزلىتىمىز
تەتقىقاتلار شۇنى كۆرسەتتىكى، ئوخشىمىغان مودېللار ۋە ئوخشىمىغان باج نىسبىتى ئاستىدا، ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ كاربون باجىنى يىغىش جۇڭگونىڭ ياۋروپا بىلەن بولغان ئومۇمىي سودىسىنى %10 ~ %20 تۆۋەنلىتىدۇ. ياۋروپا كومىتېتىنىڭ مۆلچەرىگە قارىغاندا، كاربون باجى ياۋروپا ئىتتىپاقىغا ھەر يىلى 4 مىليارد ياۋرودىن 15 مىليارد ياۋروغىچە «قوشۇمچە كىرىم» ئېلىپ كېلىدۇ ھەمدە بەلگىلىك بىر مەزگىلدە يىلدىن-يىلغا ئېشىپ بارىدۇ. ياۋروپا ئىتتىپاقى ئاليۇمىن، خىمىيىلىك ئوغۇت، پولات ۋە ئېلېكتر ئېنېرگىيەسىگە باج ئېلىشقا دىققەت قىلىدۇ. بەزى ئالىملارنىڭ قارىشىچە، ياۋروپا ئىتتىپاقى ئورگان بەلگىلىمىلىرى ئارقىلىق باشقا دۆلەتلەرگە كاربون باجىنى «تاشلايدۇ»، شۇنىڭ بىلەن جۇڭگونىڭ سودا پائالىيەتلىرىگە تېخىمۇ چوڭ تەسىر كۆرسىتىدۇ.
2021-يىلى، جۇڭگونىڭ ياۋروپا ئىتتىپاقىدىكى 27 دۆلەت ۋە ئەنگلىيەگە ئېكسپورت قىلغان پولات-تۆمۈر ئومۇمىي مىقدارى 3 مىليون 184 مىڭ توننىغا يېتىپ، يىللىق ئېشىش نىسبىتى %52.4 كە يەتتى. كاربون بازىرىدىكى 50 ياۋرو/توننا باھاغا ئاساسلانغاندا، 2021-يىلى ياۋروپا ئىتتىپاقى جۇڭگونىڭ پولات-تۆمۈر مەھسۇلاتلىرىغا 159 مىليون 200 مىڭ ياۋرو كاربون تاموژنا بېجى قويىدۇ. بۇ، جۇڭگونىڭ ياۋروپا ئىتتىپاقىغا ئېكسپورت قىلغان پولات-تۆمۈر مەھسۇلاتلىرىنىڭ باھا ئەۋزەللىكىنى تېخىمۇ تۆۋەنلىتىدۇ. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، بۇ يەنە جۇڭگونىڭ پولات-تۆمۈر سانائىتىنىڭ كاربونسىزلاشتۇرۇش سۈرئىتىنى تېزلىتىشىگە ۋە كاربون بازىرىنىڭ تەرەققىياتىنى تېزلىتىشىگە تۈرتكە بولىدۇ. خەلقئارا ۋەزىيەتنىڭ ئوبيېكتىپ تەلىپى ۋە جۇڭگو كارخانىلىرىنىڭ ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ كاربون چېگرا تەڭشەش مېخانىزمىغا پائال ئىنكاس قايتۇرۇشىنىڭ ئەمەلىي تەلىپىنىڭ تەسىرىدە، جۇڭگونىڭ كاربون بازىرىنىڭ قۇرۇلۇش بېسىمى داۋاملىق ئېشىپ بارماقتا. تۆمۈر-پولات سانائىتى ۋە باشقا كەسىپلەرنىڭ كاربون قويۇپ بېرىش سودا سىستېمىسىغا كىرگۈزۈلۈشىنى ۋاقتىدا ئىلگىرى سۈرۈش ئۈچۈن جىددىي ئويلىنىشقا تېگىشلىك مەسىلە. قۇرۇلۇشنى تېزلىتىش ۋە كاربون بازىرىنى ياخشىلاش ئارقىلىق، جۇڭگو كارخانىلىرىنىڭ ياۋروپا ئىتتىپاقى بازىرىغا مەھسۇلاتلارنى ئېكسپورت قىلىش ئۈچۈن تۆلەيدىغان تاموژنا بېجى مىقدارىنى ئازايتىش ئارقىلىق قوش باج ئېلىشتىن ساقلانغىلى بولىدۇ.
يېشىل ئېنېرگىيە ئېھتىياجىنىڭ ئېشىشىنى ئىلگىرى سۈرۈش
يېڭى ماقۇللانغان تەكلىپكە ئاساسلانغاندا، ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ كاربون بېجى پەقەت ئېنىق كاربون باھاسىنىلا ئېتىراپ قىلىدۇ، بۇ جۇڭگونىڭ يېشىل ئېنېرگىيە ئېھتىياجىنىڭ ئېشىشىنى زور دەرىجىدە ئىلگىرى سۈرىدۇ. ھازىر ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ جۇڭگونىڭ دۆلەت دەرىجىلىك گۇۋاھنامە بېرىلگەن بۇلغىما ئازايتىش (CCER) نى ئېتىراپ قىلىدىغان-قىلمايدىغانلىقى نامەلۇم. ئەگەر ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ كاربون بازىرى CCER نى ئېتىراپ قىلمىسا، بىرىنچىدىن، جۇڭگونىڭ ئېكسپورتقا يۈزلەنگەن كارخانىلىرىنىڭ CCER نى سېتىۋېلىش ئارقىلىق نورمىنى تەڭشەپ كېتىشىنى توسىدۇ، ئىككىنچىدىن، كاربون نورمىسىنىڭ يېتىشمەسلىكى ۋە كاربون باھاسىنىڭ ئۆرلىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ، ئۈچىنچىدىن، ئېكسپورتقا يۈزلەنگەن كارخانىلار نورما بوشلۇقىنى تولدۇرالايدىغان تۆۋەن باھالىق بۇلغىما ئازايتىش پىلانلىرىنى تېپىشقا ئىنتىلىدۇ. جۇڭگونىڭ «قوش كاربون» ئىستراتېگىيىسى بويىچە قايتا ھاسىل بولىدىغان ئېنېرگىيەنى تەرەققىي قىلدۇرۇش ۋە ئىستېمال قىلىش سىياسىتىگە ئاساسەن، يېشىل ئېنېرگىيە ئىستېمالى كارخانىلارنىڭ ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ كاربون بېجىغا تاقابىل تۇرۇشتىكى ئەڭ ياخشى تاللىشى ئىكەنلىكى ئىسپاتلاندى. ئىستېمالچىلارنىڭ ئېھتىياجىنىڭ ئۈزلۈكسىز ئېشىشى بىلەن، بۇ پەقەت قايتا ھاسىل بولىدىغان ئېنېرگىيەنىڭ ئىستېمال ئىقتىدارىنى ياخشىلاشقا ياردەم بېرىپلا قالماي، يەنە كارخانىلارنىڭ قايتا ھاسىل بولىدىغان ئېنېرگىيە توك ئىشلەپچىقىرىشقا مەبلەغ سېلىشىغا تۈرتكە بولىدۇ.
تۆۋەن كاربونلۇق ۋە نۆل كاربونلۇق مەھسۇلاتلارنىڭ سېرتىفىكاتلىنىشىنى تېزلىتىش
ھازىر ياۋروپا پولات-تۆمۈر كارخانىسى ArcelorMittal شىركىتى xcarbtm پىلانى ئارقىلىق نۆل كاربونلۇق پولات گۇۋاھنامىسىنى يولغا قويدى، ThyssenKrupp شىركىتى تۆۋەن كاربونلۇق پولات ماركىسى blueminttm نى يولغا قويدى، ئامېرىكىنىڭ پولات-تۆمۈر كارخانىسى Nucor نۆل كاربونلۇق پولات ئىقتىسادىي لايىھەسىنى ئوتتۇرىغا قويدى، Schnitzer پولات-تۆمۈر شىركىتى يەنە GRN steeltm نى ئوتتۇرىغا قويدى، بۇ GRN steeltm بولسا تاياقچە ۋە سىم ماتېرىيال. دۇنيادا كاربوننى نېيتراللاشتۇرۇشنىڭ تېزلىشىشى ئارقا كۆرۈنۈشىدە، جۇڭگونىڭ باۋۋۇ، خېگاڭ، ئەنشەن تۆمۈر-پولات، جيەنلۇڭ قاتارلىق تۆمۈر-پولات كارخانىلىرى ئارقا-ئارقىدىن كاربوننى نېيتراللاشتۇرۇش يول خەرىتىسىنى ئېلان قىلىپ، دۇنيادىكى ئىلغار كارخانىلار بىلەن بىرلىكتە يېڭى تېخنىكا ھەل قىلىش چارىلىرىنى تەتقىق قىلىپ، ئۇنىڭدىن ئېشىپ كېتىشكە تىرىشتى.
ھەقىقىي يولغا قويۇش يەنىلا نۇرغۇن توسالغۇلارغا دۇچ كېلىۋاتىدۇ
ياۋروپا ئىتتىپاقى كاربون باجىنىڭ ھەقىقىي يولغا قويۇلۇشىغا يەنىلا نۇرغۇن توسالغۇلار بار، ئەركىن كاربون كۋوتا سىستېمىسى كاربون باجىنىڭ قانۇنلىشىشىغا توسقۇنلۇق قىلىدىغان ئاساسلىق توسالغۇلارنىڭ بىرىگە ئايلىنىدۇ. 2019-يىلىنىڭ ئاخىرىغىچە، ياۋروپا ئىتتىپاقى كاربون سودا سىستېمىسىدىكى كارخانىلارنىڭ يېرىمىدىن كۆپرەكى يەنىلا ئەركىن كاربون كۋوتاسىدىن بەھرىمەن بولىدۇ. بۇ رىقابەتنى بۇرمىلايدۇ ھەمدە ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ 2050-يىلغىچە كاربون بىتەرەپلىكىگە ئېرىشىش پىلانىغا ماس كەلمەيدۇ.
بۇنىڭدىن باشقا، ياۋروپا ئىتتىپاقى ئوخشاش ئىمپورت قىلىنغان مەھسۇلاتلارغا ئوخشاش ئىچكى كاربون باھاسى بىلەن كاربون باجىنى يولغا قويۇش ئارقىلىق، دۇنيا سودا تەشكىلاتىنىڭ ئالاقىدار قائىدىلىرىگە، بولۇپمۇ باج ۋە سودا ئومۇمىي كېلىشىمى (GATT) نىڭ 1-ماددىسى (ئەڭ كۆپ ئېتىبار بېرىلىدىغان دۆلەتلەر مۇئامىلىسى) ۋە 3-ماددىسى (ئوخشاش مەھسۇلاتلارغا قارىتا كەمسىتىشسىزلىك پىرىنسىپى) بىلەن ماسلىشىشقا تىرىشىدۇ دەپ ئۈمىد قىلىدۇ.
تۆمۈر ۋە پولات سانائىتى دۇنيا سانائەت ئىقتىسادىدىكى ئەڭ چوڭ كاربون قويۇپ بېرىش مىقدارىغا ئىگە كەسىپ. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، تۆمۈر ۋە پولات سانائىتى ئۇزۇن سانائەت زەنجىرى ۋە كەڭ تەسىر كۈچىگە ئىگە. بۇ كەسىپتە كاربون باج سىياسىتىنى يولغا قويۇش زور خىرىسلارغا دۇچ كەلمەكتە. ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ «يېشىل ئېشىش ۋە رەقەملىك ئۆزگەرتىش» تەكلىپى ئاساسلىقى پولات سانائىتى قاتارلىق ئەنئەنىۋى كەسىپلەرنىڭ رىقابەت كۈچىنى ئاشۇرۇشتىن ئىبارەت. 2021-يىلى ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ خام پولات ئىشلەپچىقىرىش مىقدارى 152 مىليون 500 مىڭ توننىغا، پۈتكۈل ياۋروپانىڭ خام پولات ئىشلەپچىقىرىش مىقدارى 203 مىليون 700 مىڭ توننىغا يېتىپ، يىللىق ئېشىش نىسبىتى %13.7 بولۇپ، دۇنيا خام پولات ئىشلەپچىقىرىش مىقدارىنىڭ %10.4 نى ئىگىلىدى. ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ كاربون باج سىياسىتى يېڭى سودا سىستېمىسىنى قۇرۇش، كىلىمات ئۆزگىرىشى ۋە سانائەت تەرەققىياتى مەسىلىسىنى ھەل قىلىش ئۈچۈن يېڭى سودا قائىدىلىرىنى تۈزۈش ۋە دۇنيا سودا تەشكىلاتى سىستېمىسىغا قوشۇلۇپ، ياۋروپا ئىتتىپاقىغا پايدىلىق بولۇشقا تىرىشىۋاتقانلىقىنى كۆرۈۋالغىلى بولىدۇ.
ئەمەلىيەتتە، كاربون تاموژنا بېجى يېڭى سودا توسۇقى بولۇپ، ياۋروپا ئىتتىپاقى ۋە ھەتتا ياۋروپا پولات بازىرىنىڭ ئادىللىقىنى قوغداشنى مەقسەت قىلىدۇ. ياۋروپا ئىتتىپاقى كاربون تاموژنا بېجى ھەقىقىي يولغا قويۇلۇشتىن بۇرۇن يەنىلا ئۈچ يىللىق ئۆتكۈنچى مەزگىل بار. دۆلەتلەر ۋە كارخانىلارنىڭ قارشى تەدبىرلەرنى تۈزۈشىگە يەنىلا ۋاقىت بار. كاربون قويۇپ بېرىش مەسىلىسىدىكى خەلقئارا قائىدىلەرنىڭ چەكلەش كۈچى پەقەت ئاشىدۇ ياكى ئازىيمايدۇ. جۇڭگونىڭ تۆمۈر-پولات سانائىتى ئۇزۇن مۇددەتلىك تەرەققىيات پىلانىغا پائال قاتنىشىدۇ ۋە ئاستا-ئاستا سۆز قىلىش ھوقۇقىنى ئىگىلەيدۇ. تۆمۈر-پولات كارخانىلىرى ئۈچۈن ئەڭ ئۈنۈملۈك ئىستراتېگىيە يەنىلا يېشىل ۋە تۆۋەن كاربونلۇق تەرەققىيات يولىنى تۇتۇش، تەرەققىيات بىلەن قويۇپ بېرىش ئازايتىش ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەتنى بىر تەرەپ قىلىش، كونا ۋە يېڭى ھەرىكەت ئېنېرگىيەسىنىڭ ئۆزگىرىشىنى تېزلىتىش، يېڭى ئېنېرگىيەنى كۈچلۈك تەرەققىي قىلدۇرۇش، يېشىل تېخنىكىنىڭ تەرەققىياتىنى تېزلىتىش ۋە دۇنيا بازىرىنىڭ رىقابەت كۈچىنى ئاشۇرۇشتىن ئىبارەت.